Historia

 

         Karlův most

        Most Karola

Historie

Powyższy tekst nie jest mojego autorstwa, został znaleziony gdzieś w Internecie i po drobnych zmianach zamieszczony tutaj.

 

W II i I wieku przed Chr. obszar Czech zamieszkiwali Celtowie. Od jednego z celtyckich plemion, Bojów, pochodzi łacińska nazwa państwa – Bohenia.

W V wieku podczas wędrówek ludów tereny te opanowali Słowianie. W wieku VII plemiona słowiańskie zjednoczyły się w państwo Samona, głównie po to, aby wspólnie walczyć z chanatem awarskim.

W połowie IX wieku na obszarze Moraw i Słowacji powstało państwo Wielkomorawskie.

W centralnych Czechach w tym czasie władzę sprawował ród Przemyślidów. Na przełomie IX i X wieku dokonano chrystianizacji państwa. Przemyślidzi w połowie następnego wieku zjednoczyli plemiona czeskie, tworząc państwo pozostające w zależności lennej od cesarza niemieckiego.

Jednakże Przemysł Ottokar I wykorzystał przejściowe osłabienie cesarstwa i w roku 1198 koronował się na króla Czech. Po wygaśnięciu dynastii Przemyślidów w roku 1306 na tron czeski wstąpił Jan Luksemburski, którego syn, Karol I został cesarzem niemieckim. Na czas jego panowania, Praga stała się stolicą cesarstwa.

 

Dynastia Przemyślidów

 

Dynastia panująca w Czechach i na Morawach do 1306 roku. Wiadomość na temat początków i powstania dynastii Przemyślidów zawarł w swojej kronice Kosmas. Praojcem Czechów, który rządził w złotym wieku miał być Boemus, dopiero w późniejszych kronikach określany Czechem. Według Kosmasa osiedlił się on ze swoim ludem zaraz po potopie w okolicach góry Rip na południe od Pragi. Wiadomo, że góra ta była związana z obrzędami pogańskimi. Nazwa “Boemus” jest eponimiczna – wprowadzona od nazwy ludu. Późniejsze złe czasy doprowadziły do powołania Kroka lub Kraka, który był prawodawcą i sędzią. Doczekał się on trzech córek, z których najmłodsza Libiusza miała dar przepowiadania przeszłości. Ona to, po śmierci ojca, na żądanie ludu wskazała księcia – sędziego, którym został oracz ze Stadnic o imieniu Przemysł, tzn. roztropny, przewidujący, przemyśliwający. Był on właściwym protoplastą dynastii Przemyślidów. Według tradycji po nim miało sprawować władzę siedmiu książąt: Niezamysł, Manta, Wojen, Unisław, Krzesomysł, Neklan, Gostiwit.

Pierwszym znanym ze źródeł księciem czeskim z dynastii Przemyślidów był Borzywój, ożeniony z Ludmiłą, z którą doczekał się dwóch synów: Spitygniewa i Wratysława.

W okresie wojen państwa Wielkomorawskiego z Niemcami udało mu się uniezależnić od Moraw. Późniejsze przekazy podają, że przyjął chrzest z rąk Metodego. W tym czasie, do roku 955, rywalami Przemyślidów do władzy był ród Sławnikowiców, z którego pochodził św. Wojciech. Ośrodkiem władzy był Levy Hradec, skąd Borzywoj pod koniec IX wieku przeniósł swoją siedzibę na Hradczany na lewym brzegu Wełtawy (obecnie dzielnica Pragi).

W pierwszej połowie X wieku Przemyślidzi przejęli pod swą władzę poza Czechami: Śląsk, Małopolskę, północne Morawy, zachodnią Słowację. W szczytowym okresie powodzenia dynastii za Przemysła Ottokara II, sprawowali władzę w Austrii (1251), Styrii (1260), Karyntii i Krainie (1269), które utracili w 1276 roku. W ostatnim okresie świetności dynastii Wacław II opanował większość ziem polskich, w 1300 został koronowany na króla Polski, a także doprowadził do koronacji swego syna na króla Węgier.

Duże znaczenie dla umocnienia pozycji i dodania blasku dynastii miało uznanie za świętego księcia Wacława, zamordowanego w 929 lub 935 roku przez brata Bolesława I Srogiego. Kult ten zaczął się oficjalnie rozwijać wkrótce po śmierci Wacława, a wielkim jego propagatorem był św. Wojciech. Kult św. Wacława dotarł także na ziemie polskie, o czym świadczy wezwanie katedry krakowskiej. Ze związków dynastycznych Przemyślidów podkreślić należy, ważne dla historii Polski, ich powiązania z Piastami, m.in. Dobrawa, córka Bolesława I, została pierwszą chrześcijańską żoną Mieszka I. Przemyślidzi wchodzili poza tym w związki z Arpadami, Wettynami, Babenbergami, rodami Bergów, Wittelsbachów, a także książętami ruskimi i serbskimi.

Po śmierci Brzetysława I (1055) na mocy jego testamentu wyodrębnione zostały Czechy i Morawy, co doprowadziło do podziału dynastii na dwie linie: potomków Wratysława II, rządzącego w Czechach, oraz potomków Konrada I i jego brata Ottona I Pięknego na Morawach. Linia morawska wymarła w 1200 roku, ale dopiero w 1222 po śmierci Władysława Henryka, brata Przemysła Ottokara I, doszło do połączenia obu dzielnic.

Przemyślidzi w stosunkach wewnętrznych i zewnętrznych w dużym stopniu opierali się na związkach z Niemcami (Bawarią). Próby utrzymania niezależności przez Bolesława I, twórcę wczesnofeudalnego państwa czeskiego, zostały przekreślone narzuceniem przez Niemców stosunków trybutarnych. Mimo podejmowania wysiłków przez kolejnych Przemyślidów (Bolesława II, Brzetysława I), Czechom nie udało się uzyskać samodzielności.

Do ważnej zmiany w stosunkach czech z państwem niemieckim doszło po wstąpieniu na tron w Niemczech dynastii salickiej. Przemyślidzi, poprzednio zależni bezpośrednio od Bawarii, stanęli teraz na równych prawach z książętami szczepowymi w Niemczech w stosunku do króla niemieckiego. W 1085/1086 r. książę Wratysław II po raz pierwszy, a później Władysław II w 1158 roku dożywotnio otrzymali koronę od cesarza. W roku 1114 przyznano im tytuł wielkich cześników cesarskich, a od 1169 Przemyślidzi uczestniczyli w elekcji królów niemieckich. Dopiero Przemysłowi Ottokarowi I, który wykorzystał wojnę domową w Niemczech, udało się uzyskać dziedziczny tytuł królewski.

Szczyt potęgi dynastii, związany z upadkiem władzy w Niemczech w okresie bezkrólewia, przypadł na okres panowania Przemysła Ottokara II, który został księciem Austrii (1251 – 1276), objął władzę w Styrii (1260 – 1276), Karyntii i Krainie (1269 – 1276). Potęga, jako osiągnęło państwo, dała mu podstawy do ubiegania się o godność królewską w Niemczech. Na przeszkodzie stanęło jednak kilka czynników: utrata bezpośredniego poparcia papieża Grzegorza X, obawy elektorów przed potęgą Ottokara i wysuwany przez nich argument, że był Słowianinem. To zadecydowało o wyborze na króla Rudolfa Habsburga, i konflikcie z nowym królem, który dążył do restauracji władzy królewskiej w Niemczech przez rewindykacje rozgrabionych posiadłości królewskich.

Najbardziej dotknęło to Przemysła Ottokara II, który zginął w przegranej bitwie pod Dunkurt (Suche Kruty – 1278) w Austrii.

Dynastia Przemyślidów utraciła na rzecz Rudolfa Austrię, Styrię i Karyntię, a Czechy i Morawy dopiero w 1258 roku zostały przekazane synowi Przemysła Ottokara, Wacławowi, jako lenno. Wacław II pod wpływem Rudolfa Habsburga, którego był zięciem, zmienił kierunek ekspansji i zainteresował się rozbitą na dzielnice Polską. Zhołdował kilka księstw śląskich, w latach 1291 – 1292 ustanowił swe rządy w Krakowie, w 1300 został koronowany na króla Polski i zaręczył się z Ryksą, córką zamordowanego w 1296 roku króla Polski Przemysła II. Jako wnuk Beli IV Arpada wysunął pretensje do tronu węgierskiego, wyprawiając się zbrojnie do Budy, gdzie w 1301 roku przeprowadził koronację na króla Węgier swego syna Wacława. Fakt ten wywołał konflikt z papieżem, popierającym kandydaturę do tronu węgierskiego Karola Roberta Andegaweńskiego, a także z Albrechtem Habsburgiem, obawiającym się o swą pozycję w Rzeszy. Zmusiło to Wacława do powrotu wraz z synem do Pragi (1304), gdzie musiał się przeciwstawić, zresztą z powodzeniem (klęska wojsk niemieckich pod Kutną Horą), wyprawie Albrechta Habsburga. Czechy za jego panowania doszły do szczytu potęgi, m.in. dzięki bogactwu, jakie przynosiły kopalnie srebra w Kutnej Horze i Igławie. Umożliwiło mu to wprowadzenie od 1300 roku nowej monety – grosza.

Wraz z przedwczesną śmiercią Wacława II wygasła polityka Przemyślidów, zapoczątkowana jeszcze przez Wacława I, tworzenia wielkiego państwa o charakterze dynastycznym. Następcą Wacława II, został jego szesnastoletni syn Wacław III, który w roku 1305 jeszcze za życia ojca, utracił prawo do korony węgierskiej. W polityce wewnętrznej Wacław III doprowadził do anarchizacji kraju – wzrostu potęgi możnych, nie potrafił także przeciwstawić się zyskującemu w Polsce coraz większe poparcie i wpływy Władysławowi Łokietkowi, którego naturalnym sprzymierzeńcem stali się Andegawenowie węgierscy.

Jedynym sposobem zażegnania temu niebezpieczeństwu było podjęcie wyprawy zbrojnej. W czasie przygotowania pospolitego ruszenia Wacław III został 4 sierpnia 1306 roku zamordowany. Był ostatnim potomkiem rodzimej dynastii Przemyślidów. Jego śmierć stała się tragedią dla państwa czeskiego. Weszło ono w okres walk o tron między Habsburgami, Luksemburgami i Henrykiem Karynckim, szwagrem Wacława III. Objęcie władzy przez obce narodowo dynastie Luksemburgów, a później Habsburgów zaowocowało napływem elementu niemieckiego, który nie tylko zdobył przewagę w aparacie państwowym. Ale także opóźnił w przyszłości proces kształtowania się nowoczesnego narodu czeskiego

 

 

  POCZET WŁADCÓW CZECH

 

  870 – 895 Borzywoj I Książę

  895 – 912 Spitygniew I Syn

  912 – 921 Wratysław I Brat

  921 – 929 Wacław I Święty Syn

  929 – 972 Bolesław I Okrutny Brat

  972 – 999 Bolesław II Pobożny Syn

  999 – 1002 Bolesław III Rudy Syn, usunięty

1002 – 1003 Władywoj

1003  Jaromir Syn Bolesława II, usunięty

1103 Bolesław III

1003 – 1004 Bolesław I Chrobry , usunięty

1004 – 1012 Jaromir Ponownie, usunięty

1012 – 1033 Oldrzych ( Ulryk )

1033 – 1034 Jaromir Ponownie, usunięty, zmarł w 1035 rok

1034 – 1055 Brzetysław I Syn Oldrzycha

1055 – 1061 Spitygniew II Syn

1061 – 1092 Wratysław II ( I ) Brat, koronowany na króla Czech 1085 rok

1092 Konrad brat

1092 – 1100 Brzetysław II Syn Wratysława II

1100 – 1107 Borzywoj II Brat, usunięty, zmarł w 1124 roku

1107 – 1109 Świętopełk ( Snatopluk ) Wnuk Brzetysława I

1109 – 1125 Władysław I Syn Wratysława II, abdykował na korzyść Borzywoja II 1117 – 1120

1125 – 1140 Sobiesław I Brat

1140 – 1173 Władysław II ( I ) Syn Władysława I, koronowany na króla 1158, abdykował, zmarł 1174 rok

1173 Fryderyk ( Bedrzich ) Syn, usunięty

1173 – 1178 Sobiesław II Syn Sobiesława I, usunięty, zmarł w 1180 roku

1178 – 1189 Fryderyk Ponownie

1189 – 1191 Konrad Otto ( Ota ) Prawnuk Konrada

1191 – 1192 Wacław II Syn Sobiesława I, usunięty

1192 – 1193 Przemysł Ottokar ( Otakar ) I Syn Władysława II, usunięty

1193 – 1197 Henryk Brzetysław Wnuk Władysława I

1197 Władysław III Henryk Syn Władysława II, abdykował, zmarł w roku 1222

 

Królowie Czech

 

1197 – 1230 Przemysław Ottokar I Ponownie, koronowany na króla w roku 1198

1230 – 1253 Wacław I Syn, koregent w 1228 roku

1253 – 1278 Przemysł Ottokar II Wielki syn

1278 – 1305 Wacław II Syn, król Polski 1300

1305 - 1306 Wacław III syn

 

Dynastia habsburska

 

1036 - 1307 Rudolf Książę Austrii jako Rudolf III, mąż Ryksy Elżbiety, wdowy po Wacławie II

 

Dynastia karyncka

 

1307 - 1310 Henryk Mąż Anny, córki Wacława II, usunięty, zmarł w 1335 roku

 

Dynastia luksemburska

 

1310 – 1346 Jan Ślepy Mąż Elżbiety, córki Wacława II

1346 – 1378 Karol Syn

1378 – 1419 Wacław IV Syn, koregent, 1363 rok

1419 - 1437 Zygmunt Brak

 

Dynastia habsburska

 

1437 – 1439 Albrecht Książę Austrii jako Albrecht V; mąż Elżbiety, córki Zygmunta; interregnum 1439 – 1453

1453 - 1457 Władysław Pogrobowiec syn

 

Dynastia Podebradów

 

1458 - 1471 Jerzy z Podebrad

 

Dynastia Jagiellonów

 

1471 – 1516 Władysław II Syn Elżbiety, córki Albrechta, i Kazimierza IV Jagiellończyka, króla Polski

1516 - 1526 Ludwik Syn, koregent 1509

 

Dynastia habsburska

 

1526 - 1564 Ferdynand I Mąż Anny, córki Władysława II; cesarz 1558;

zjednoczenie z ziemiami Habsburgów

 

Przewaga Niemców wśród wielkich feudałów i patrycjatu miejskiego doprowadziła do konfliktów i wystąpienia w roku 1402 Jana Husa, czeskiego reformatora religijnego, broniącego narodowości i języka czeskiego. Za głoszenie swoich poglądów religijnych Jan Hus został spalony na stosie. W roku 1471, po śmierci Jerzego z Podiebradu, Czesi ofiarowali koronę królewiczowi polskiemu, Władysławowi Jagiellończykowi, którego syn Ludwik II, król Czech i Węgier, umarł w 1526 roku bezpotomnie. Na mocy układu wiedeńskiego z 1515 roku ton objął władający Austrią Ferdynand II Habsburg. Zapoczątkowało to tworzenie się wielonarodowej monarchii habsburskiej.

 

Defenestracja praska, wyrzucenie przez okno 23 V 1618 przez przedstawicieli protestantów czeskich niezadowolonych z tego, że monarcha nie chce im przyznać wolności wyznaniowej, dwóch namiestników cesarza Macieja Habsburga i sekretarza namiestnictwa. Oznaczało to wypowiedzenie wojny katolickim  Habsburgom i zapoczątkowało wojnę 30- letnią.

O tle konfliktu i bitwie na Białej Górze ...tutaj

 

Pod koniec XVIII wieku zaznaczyły się w Czechach dążenia do odrodzenia narodowego. Tomaš Garrigue Masaryk założył w 1900 roku Czeską Partię Ludową (tzw. realistów), a piętnaście lat później rozpoczął kampanię polityczną przeciwko Austrii, zmierzającą do utworzenia niezależnej Czechosłowacji, co nastąpiło w październiku 1918 roku.

 

Republika Czechosłowacka zajmowała tereny Czechy, Morawy, Śląsk Opawski, Słowację, Ruś Zakarpacką, a od roku 1920 także część Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy.

Najbardziej znanym prezydentem okresu międzywojennego był Edward Beneš

( 1884 – 1948). Prezydent  w latach 1935 – 1938, 1945 – 1948, który złożył dymisję po podpisaniu przez mocarstwa zachodnie układu monachijskiego. W czasie drugiej wojny światowej, gdy Czechy włączono do Rzeszy, pełnił funkcję głowy państwa czeskiego na emigracji. Współpracował z rządem polskim w Londynie ( wraz z Władysławem Sikorskim planował utworzenie konfederacji polsko – czechosłowackiej). W roku 1945 został ponownie prezydentem odrodzonej Czechosłowacji.

Pomyślny rozwój nowego państwa trwał do drugiej wojny światowej. W marcu 1939 roku Niemcy utworzyli na terenie Czechosłowacji tzw. Protektorat Czech i Moraw, będący pod ich okupacją. Niecałe trzy lata po wojnie, po lutowym zamachu stanu władzę w kraju objęła partia komunistyczna, której rządy skończyły się dopiero w listopadzie w roku 1989 w wyniku tzw. aksamitnej rewolucji.

Zápotocký Antonín (1884-1957), Syn L. Zápotockýego. W latach 1948-1953 premier, od 1953 prezydent Czechosłowacji. Działacz czechosłowackiego i międzynarodowego ruchu robotniczego, pisarz. Od 1900 w partii socjaldemokratycznej. 1921 współtwórca Komunistycznej Partii Czechosłowacji, 1922-1925 jej sekretarz generalny, 1925-1938 członek Biura Politycznego. Działacz Międzynarodówki Komunistycznej i Czerwonej Międzynarodówki Związków Zawodowych. W1939 aresztowany przez hitlerowców, więziony do 1945 w obozach koncentracyjnych, gdzie uczestniczył w ruchu oporu.

1945-1950 przewodniczący Centralnej Rady Związków Zawodowych.

Gdy I sekretarzem czechosłowackiej partii komunistycznej został Aleksander Dubček

( 1921 – 1992); I sekretarz 1967 – 1969; przewodniczący Zgromadzenia Federalnego 1989 – 1992; usiłował zreformować ustrój, jednak w sierpniu1968 roku interweniowały wojska Układu Warszawskiego.

 

Pod rządami jego następcy na stanowisku pierwszego sekretarza Gustawa Husaka ( 1913 – 1991) nastąpił okres ostrych represji przeciwko społeczeństwu i nielegalnej opozycji.

W roku 1989 miała miejsce tzw. “ aksamitna rewolucja “ w wyniku której obalono system komunistyczny i zarządzono wolne wybory, prezydentem został były dysydent, znany dramatopisarz, Václav Havel ur. 1936 roku. W wyniku rozpadu państwa na Czechy i Słowację ustąpił z urzędu, jednak w roku 1993 wybrano go prezydentem Czech.

1 stycznia 1993 roku powstała niezależna Republika Czeska.

Vaclav Klaus ur. w roku 1941; premier 1993 – 1997, lider Obywatelskiej Partii Demokratycznej został pierwszym premierem Republiki Czeskiej – stracił urząd w wyniku afer korupcyjnych.

Josefa Tošovsky`ego (premier 1997 – 1998) zastąpił Miloš Zeman (premier od roku 1998) z partii socjaldemokratycznej.

Po premierze Vladimirze Špidli funkcję objął Stanislav Gross, prezydent Václav Klaus.

 

Uwagi:

Daty do 972 roku podane są w przybliżeniu. Borzywoj został ochrzczony ok. 870 roku, a Spitygniew – wg świadectw – w 895 roku.

Tytuł królewski nie był dziedziczny do Przemysła Ottokara I ( 1198).